Mesai saatlerinin kısalması, son dönemde çalışanlar arasında sıklıkla tartışılan bir konu haline geldi. Çalışma saatlerinin yeniden düzenlenip düzenlenmeyeceği ise gündemdeki en önemli başlıklardan biri. Özellikle esnek çalışma modellerinin bazı ülkelerde uygulanması, Türkiye’de de benzer bir değişimin olup olmayacağına dair merak uyandırıyor. Peki, mesai saatleri gerçekten düşecek mi? İşte bu konuya dair detaylar…
Çalışma Saatleri Düşecek mi?
Hürriyet Gazetesi yazarı Noyan Doğan, bu konuyla ilgili olarak şu bilgileri paylaştı: “Okuyucular, ‘Mesai saatleri düşecekmiş, doğru mu?’ diye soruyor. Bazıları ise ‘Mesai saatleri kısalırsa ücretler de düşer mi?’ diye merak ediyor. Son haftalarda mesai saatlerinin kısalacağına dair birçok söylenti dolaşıyor. Hatta bu konuda kamunun bir taslak hazırladığı da ifade ediliyor. İddialara göre kamuda mesai saatleri 40, özel sektörde ise 35 saate düşeceği öne sürülüyor.”
Bu mesai düzenlemeleri ilk olarak Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in kamuda tasarruf paketi ile ilgili açıklamaları sırasında gündeme geldi. Bakan, kamuda esnek ve uzaktan çalışma modellerinin geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Bu açıklama, “Kamuda mesai saatleri kısalıyor” şeklinde algılandı. Daha sonra Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, ücretler, iş sağlığı ve güvenliği, işçilerin refahı, çalışma süreleri gibi konuların önümüzdeki dönemde gündemlerinde olacağını belirtti; bu durum da mesai saatleriyle ilgili tartışmalara yol açtı. Geçtiğimiz yılın sonunda mesai saatlerinin kısaltılmasıyla ilgili bir kanun teklifi Meclis’e sunulmuş ancak kabul edilmemişti.
Kamu ve Özel Sektördeki Mevcut Durum
Mevcut mesai saatleri hakkında bir bilgi vermek gerekirse; İş Kanunu’na göre kamuda haftalık çalışma süresi 40 saat, özel sektörde ise 45 saat olarak belirlenmiştir. İşçi statüsünde çalışanlar için 45 saatlik çalışma süresinin üzerinde yapılan her bir saat fazla mesai olarak kabul edilir ve bu saatler, normal ücretin yüzde 50 fazlası üzerinden ücretlendirilir. Örneğin, şu anki saatlik asgari ücret 88.90 lira olup, fazla mesai için çalışana 133 lira ödenmesi gerekmektedir.
Haftalık 45 saatlik çalışma süresi, işçi ile işveren arasında anlaşmaya bağlı olarak bölünebilir. Bu süre 6 güne ya da 3 güne bölünebilir; farklı şekillerde düzenlenebilir ya da 24 saatlik vardiyalı sistemle de çalışılabilir. Ancak haftalık çalışma süresi asla aşılamaz. Sağlık hizmetleri gibi bazı meslek gruplarında farklı uygulamalar mevcut olabilir. Bu konuda Yargıtay’ın değişik kararları da bulunmaktadır.
Dünyada Uygulama Ne?
Türkiye’deki mesai saatleri, Avrupa’ya göre daha uzun. Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama haftalık çalışma süresi 36.4 saat civarındadır ve bu rakam 35 saate doğru yöneliyor. ABD’de ise çalışma saatleri genellikle 35-40 saat arasında değişiklik göstermektedir. Almanya’da da benzer bir durum söz konusu; 35-40 saat arasında çalışılmaktadır. İngiltere’de ise haftalık ortalama 37.5 saattir. Türkiye’de sendikalar, toplu iş sözleşmelerinde genellikle 35 saatlik çalışma süresini gündeme getiriyor. Ancak bu taleplerin çoğu, daha az çalışmak için değil, daha fazla mesai ücreti talep etmek amacıyla atılan adımlar olarak yorumlanabilir.
Ücret Konusu Gündemde
Şimdi işin gerçeğine gelecek olursak; uzaktan ya da esnek çalışma gibi konuları mesai saatinin kısalmasıyla doğrudan ilişkilendirmiyorum çünkü birçok şirket bu uygulamaları şu anda bile yapmaktadır. Kamu da bu yönde hazırlıklar yapıyor. Ancak mesai saatinin kısalması, beraberinde günlük ücret kavramını da gündeme getirecektir; özellikle imalat ve hizmet sektörlerinde. Bu durum, işverenler tarafından kabul görmeyecek bir değişim olacaktır.
Özetle, kamu sektöründe esnek ve uzaktan çalışma konularında formül arayışları sürerken, özel sektörde mesai saatlerinin azaltılması yönünde herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Özel sektörün çalışma saatleri, şu an için kamunun gündeminde yer almıyor. Bu bağlamda okuyucuların merak ettiği “mesai saati kısalıyor mu?” sorusunun yanıtı; hayır, kısalmıyor.
