Gediz Nehri üzerinden taşınan kirleticiler, İzmir Körfezi’nin dip çamurunu ağır metaller ve organik yüklerle doldururken, deniz canlılarının yaşam alanlarını hızla daraltıyor. Foça Belediyesi ile Foça Tarih ve Doğa Talanına Hayır Platformu’nun ortak düzenlediği panel, bu tehdidin bilimsel boyutlarını Beşkapılar Kalesi Amfi Tiyatrosu’nda masaya yatırdı ve uzmanlar, somut verilerle körfezdeki değişimleri gözler önüne serdi.
Gediz Havzası’ndan Körfeze Taşınan Kirletici Yükünün Boyutu
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ebru Yeşim Özkan, Gediz Nehri’nin yıllık ortalama debi değerlerini ve taşıdığı askıda katı madde miktarını paylaştı. Nehrin mansap bölgesinde ölçülen çinko, kurşun ve kadmiyum konsantrasyonları, 2018-2023 aralığında istikrarlı biçimde yükseldi. Bu metaller dip çamurunda birikerek bentik organizmaların üreme döngülerini bozuyor ve besin zincirinin alt basamaklarından itibaren toksik etki yaratıyor.
Deniz Ekosisteminde Gözlemlenen Biyolojik Değişimler
Ege Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Levent Yurga, körfezde son beş yılda kaydedilen makro alg türlerindeki azalmayı ve istilacı türlerin yayılımını grafiklerle anlattı. Caulerpa cylindracea gibi yabancı alglerin dip çamurunun organik yükünü artırması, yerli deniz çayırlarının alan kaybını hızlandırıyor. Bu durum, balık popülasyonlarının üreme sahalarını daraltırken, ticari balıkçılık verilerinde de düşüş eğilimi gözleniyor.
Dip Çamuru Örneklemelerinde Tespit Edilen Parametreler
Prof. Dr. Yusuf Kurucu, 2022-2024 döneminde alınan 48 sediment örneğinin analiz sonuçlarını açıkladı. Örneklerin yüzde 67’sinde toplam organik karbon oranı yüzde 4’ün üzerinde ölçüldü; bu değer, normal deniz tabanı koşullarında beklenen seviyenin iki katından fazla. Ayrıca poliklorlu bifeniller (PCB) ve polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) gibi kalıcı kirleticilerin varlığı, sedimentin uzun yıllar boyunca toksik kalabileceğini gösteriyor.
Sualtı Görüntüleriyle Güncel Durumun Görselleştirilmesi
Sualtı görüntüleme uzmanı Murat Kaptan, son dönemde çektiği videolarda Gediz ağzı ile Foça açıkları arasındaki farkı net biçimde ortaya koydu. Temiz bölgelerde görülen Posidonia oceanica çayırları, nehir ağzına yaklaştıkça yerini çamurlu ve oksijensiz tabanlara bırakıyor. Kamera kayıtlarında balık sürülerinin seyrekleşmesi ve ölü midye kabuklarının yoğunlaşması, ekosistemin stres altında olduğunu görsel olarak kanıtlıyor.
Çok Disiplinli Yaklaşımın Önemi ve Yerel İş Birliği
Panel moderatörü Dr. Işıkhan Güler, çevre mühendisliği, biyoloji ve jeoloji disiplinlerinin birlikte çalışmasının, körfezdeki sorunların bütüncül çözümü için zorunlu olduğunu vurguladı. Foça Belediye Başkanı Fıçı, belediyenin bu tür bilimsel etkinlikleri desteklemeye devam edeceğini ve kamuoyunu bilinçlendirecek yeni programlar düzenleyeceğini belirtti. Katılımcılar, soru-cevap bölümünde dip çamurunun taranması, nehir ağzında arıtma kapasitesinin artırılması ve izleme istasyonlarının yaygınlaştırılması gibi somut önerileri tartıştı.
İzmir Körfezi İçin Önerilen İzleme ve Müdahale Adımları
- Sediment örnekleme istasyonlarının üç ayda bir yenilenmesi ve sonuçların açık veri platformunda paylaşılması
- Gediz mansabında ileri arıtma tesislerinin kapasite artırımı ve online debi ölçüm sistemlerinin kurulması
- Deniz çayırı haritalarının uydu ve drone destekli olarak her yıl güncellenmesi
- Yerel balıkçı kooperatifleriyle ortak izleme protokolleri oluşturularak ticari türlerdeki değişimlerin anlık takibi
Bu adımların eş zamanlı uygulanması, körfezin ekolojik onarım sürecini hızlandırabilir ve Foça gibi kıyı yerleşimlerinin doğal değerlerini koruyabilir.
