Afrika’da Maymun Çiçeği Varyantı Ortaya Çıktı
Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Afrika CDC) Genel Müdürü Jean Kaseya, Afrika’da maymun çiçeği vakalarının 2022-2023 yılları arasında %79, 2023-2024 yılları arasında ise %160 oranında arttığını açıkladı. Peki, maymun çiçeği virüsü nasıl bulaşır? Maymun çiçeği belirtileri nelerdir? İşte maymun çiçeği varyantı hakkında merak edilen detaylar…
Maymun Çiçeği Virüsü Nedir?
Maymun çiçeği virüsü, ilk kez 1958 yılında maymunlarda tespit edilmiş ve insanlarda ise 1970 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde kaydedilmiştir. Araştırma laboratuvarında maymunlarda çiçek benzeri bir salgın nedeniyle hastalığın “maymun çiçeği” adıyla anılmasına sebep olmuştur. Bu hastalık, başta Nijerya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti olmak üzere, Orta ve Batı Afrika’daki tropikal yağmur ormanlarının bulunduğu 11 ülkede gözlemlenmektedir. Hastalığın sıklığı tam olarak bilinmemekle birlikte, Afrika’da her yıl birkaç yüz vaka meydana geldiği tahmin edilmektedir. Maymun çiçeği, zaman zaman Afrika dışına enfekte hayvanlar veya insanlar aracılığıyla taşınmakta, ancak bu bölgelerde genellikle az sayıda insan etkilenmektedir ve bölgesel vaka kümelenmeleri gözlemlenmektedir.
Maymun çiçeği, çiçek virüsüne akraba bir DNA virüsüdür ve iki ana alt tipi bulunmaktadır: Batı Afrika ve Orta Afrika (Kongo Havzası). Batı Afrika türü, Kongo türüne göre daha hafif belirtilerle seyreder. Şu an için genetik analizler tamamlanmamış olsa da, Afrika dışında görülen vakaların çoğunluğunun Batı Afrika alt tipine ait olduğu düşünülmektedir.
Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Bulaşır?
Adından da anlaşılacağı üzere, maymunlardan ziyade sincaplar, sıçanlar ve fareler gibi kemirgenlerde bulunan bu virüs, enfekte olan bireylerden veya virüsle kirlenmiş giysi, havlu, çarşaf gibi eşyalarla yakın temas yoluyla insana geçiş yapmaktadır. Virüs, sağlıklı bireylerin cildinde gözle görülmeyen çatlaklar veya mukozalar (ağız, burun, göz) aracılığıyla vücuda girmektedir. İnsanlar arasında bulaşma genellikle büyük solunum salgısı damlacıklarıyla gerçekleşmektedir. Bu nedenle, hastalığın bulaşması için yüz yüze, uzun süreli ve yakın temas gerekmektedir.
Maymun Çiçeği Belirtileri Neler?
Maymun çiçeği, genellikle ateş, baş ağrısı, aşırı yorgunluk, yaygın vücut ağrıları, lenf bezlerinde şişlik ve ciltte lezyonlara (döküntü) neden olmaktadır. Lenf bezi şişliği, maymun çiçeğinin çiçek, su çiçeği ve kızamık gibi diğer hastalıklardan ayıran en önemli belirtisi olarak öne çıkmaktadır. Belirtiler, virüsle temastan ortalama 6-13 gün sonra ortaya çıkmaktadır.
Hastalığın ilk 5 gününde, ateş, şiddetli baş ağrısı, lenf bezlerinde şişme, sırt ağrısı ve aşırı halsizlik gibi belirtiler görülmektedir. Ciltteki döküntüler ise ateşin başlamasından 1-3 gün sonra ortaya çıkar. Döküntüler, avuç içi, ayak, ağız içi, genital bölge ve gözlerde lezyonlar şeklinde görünmekte ve kabuk bağlayıp düşmesiyle ortadan kalkmaktadır.
Tanı Nasıl Konuluyor?
Maymun çiçeği hastalığından şüphelenilen durumlarda, belirtiler gösteren kişilerin son bir ay içinde riskli bölgelere seyahat edip etmediklerinin veya benzer belirtileri olan kişilerle yakın temaslarının olup olmadığının sorgulanması gerekmektedir. Kan örnekleriyle tanı koymak zordur, çünkü virüs kanda çok kısa süre kalmaktadır ve PCR testleriyle saptanması mümkün değildir. Antijen ve antikor testleri de, daha önce uygulanan çiçek aşısı gibi nedenlerle her zaman doğru sonuç vermeyebilir. Bu nedenle, hastalık şüphesi durumunda lezyonlardan uygun şekilde ve gerekli güvenlik önlemleri alınarak örnekler alınmalı ve “biyogüvenlik düzeyi 2” olan laboratuvarlara gönderilmelidir. Ayrıca, maymun çiçeği hastalığı kesin olarak teşhis edilen hayvanlar veya kişilerle temas edenlerin son temastan sonra 21 gün boyunca belirtiler açısından izlenmesi gerekmektedir.
Maymun Çiçeği Öldürücü Mü?
Maymun çiçeği genellikle 2-4 hafta içerisinde kendiliğinden iyileşmektedir. Ancak bağışıklığı baskılanmış bireylerde ve küçük çocuklarda daha ağır seyretme riski bulunmaktadır. Hastalığa yakalananların çoğunluğunu küçük yaştaki çocuklar oluşturmaktadır ve bu grupta hastalığın %3-6’sı ölümle sonuçlanabilmektedir. Orta Afrika alt tipinin öldürücülüğü %11’e kadar çıkabilmekteyken, güncel vakalara neden olduğu düşünülen Batı Afrika alt tipinin öldürücülüğü ise %1 gibi daha düşük bir oranda kalmaktadır.
Maymun Çiçeği Tedavisi Var Mı?
Maymun çiçeği hastalığı için yaygın olarak kullanılan bir ilaç mevcut değildir. Ancak, şimdiye kadar vakalar, sidofovir ve brinsidofovir gibi etken maddeli ilaçlarla kontrol altına alınabilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü, Afrika’daki deneyimlerden yola çıkarak çiçek aşısının maymun çiçeği hastalığından %85’e kadar koruma sağlayabileceğini bildirmiştir. Fakat çiçek aşısı, hastalığın dünya genelinde sona ermesi nedeniyle 1980 yılından beri uygulanmamaktadır. Bu nedenle, çiçek aşısı yapılan bireyler genellikle 40-50 yaş üstü kişilerden oluşmaktadır. Uzun bir süre geçmesi, bu aşıların koruyuculuk düzeyi hakkında endişelere yol açmaktadır.
